• youtube
  • facebook

“Pỏ phầy” trong tâm thức người Tày ở Cao Bằng

“Pỏ phầy” (tạm dịch là bố lửa) xuất hiện gắn liền với đời sống lao động, sinh hoạt hằng ngày và được phổ biến, lưu truyền trong đời sống cộng đồng dân tộc Tày ở Cao Bằng. Vào những đêm đông giá lạnh, trong một nhà sàn, bên “pỏ phầy”, tất cả già trẻ, trai gái trong một gia đình hoặc trong bản làng quây quần sưởi ấm và cùng lắng nghe các cụ kể lại những câu chuyện từ xa xưa. Tùy vào không gian cụ thể, tâm trạng cụ thể mà “pỏ phầy” được hun đúc, lưu giữ trong mỗi gia đình người Tày.

“Pỏ phầy” trong một gia đình truyền thống của người Tày Cao Bằng.

Trước đây, trong truyền thống của mỗi gia đình người Tày, bao giờ bên bếp lửa cũng có một khúc củi rất to, tròn và rất dài. Thường là các loại gỗ quý như “pỏ phầy” - Nghiến, lim hoặc những loại cây gỗ rất săn chắc. Các khúc củi đó có chức năng duy trì để ngọn lửa không bao giờ tắt và được gọi là “pỏ phầy”. Để làm được điều kỳ diệu này, bên bếp lửa hay dưới gầm sàn nhà của mỗi gia đình người Tày lúc nào cũng có vài chục khúc củi to để dự phòng. Mỗi buổi tối đến trước khi đi ngủ, mọi người trong gia đình lại vun tro bếp vùi vào. Sáng hôm sau, khi thức dậy, gạt bỏ tro ra và chỉ cần lấy một chiếc ống thổi được làm bằng ống nứa cùng đóm làm bằng tre hoặc thân cây thuốc lá đã được sơ chế theo cách truyền thống của người Tày, cứ thế châm đóm vào “pỏ phầy” rồi lấy một hơi dài để thổi, thế là lửa lại bùng lên.

Bên cạnh việc giữ lửa cho mỗi gia đình người Tày, “pỏ phầy” còn mang tính biểu tượng với hàm nghĩa vô cùng sâu sắc, thể hiện sức mạnh, sự uy nghi và sự linh thiêng trong mỗi gia đình người Tày. Bởi trong mỗi gia đình thường những người đàn ông là trụ cột của gia đình sẽ đảm nhiệm việc vào rừng tìm kiếm những cây to, chắc và đốn về làm “pỏ phầy”. Không chỉ vậy, mỗi khi đem khúc củi đó để đưa vào bếp cũng là người đàn ông có vị thế trong gia đình. “Pỏ phầy” thường được đặt ở “nả nưa” (mặt phía trên của bếp), thường ở ngay sau bàn thờ trong gian chính của nhà sàn. Nếu như ở một số dân tộc khác, người giữ lửa trong gia đình thường là phụ nữ thì trong cộng đồng dân tộc Tày, người giữ lửa trong gia đình lại là đàn ông. Vì vậy, để “pỏ phầy” đượm hồng, cháy mãi bên bếp lửa, các thế hệ đàn ông trong gia đình có sự chuyển giao cho nhau từ thế hệ này sang thế hệ khác.

 Bên cạnh đó, “pỏ phầy” còn được ví như một sợi dây kết nối các thành viên trong gia đình gắn bó mật thiết với nhau, cùng nhau gìn giữ sự ấm êm, hòa thuận trong gia đình. Vì vậy, từ xa xưa các cụ răn dạy các thế hệ con cháu trong gia đình: “Ún bấu quá cong phầy, đây bấu quá vỏ mẻ” (Không có gì ấm áp hơn ngọn lửa, không có ai tốt hơn cha mẹ). Qua đó, cũng lý giải được tại sao trong truyền thống của cộng đồng người Tày ở mỗi gia đình lại có “pỏ phầy”.

Trong quan niệm của cộng đồng dân tộc Tày, “pỏ phầy” còn gắn liền với đời sống tâm linh. Bởi trong cuộc sống của mỗi gia đình, không phải lúc nào cũng được như ý, nên cần có điểm tựa tâm linh. Ở các huyện miền Tây như Hòa An, Hà Quảng thì tâm niệm rằng, vào ngày 30 Tết, mọi người trong gia đình sẽ chọn một khúc củi to nhất, dài nhất, đẹp nhất, nếu là gỗ thơm thì càng tốt và khúc củi đó sẽ cháy được đến lúc giao thừa xong, mọi người mang khúc củi đang cháy ra ngoài sàn nhà và lấy nước mới lấy từ mỏ nước về dội vào khúc củi cho đến khi ngọn lửa, than hồng tắt hết. Sau đó, tất cả mọi thành viên trong gia đình ai cũng vô cùng hồi hộp chờ đợi kết quả. Nếu như củi cháy lõm sâu vào lõi gỗ thì tức là năm đó các thành viên trong gia đình sẽ đón một năm không được thuận lợi, gặp phải những khó khăn trong trồng trọt, chăn nuôi và trong cuộc sống; ngược lại nếu khúc củi cháy lồi ra thì năm đó gia đình sẽ vô cùng thông hanh, thuận lợi, trồng trọt bội thu, thóc gạo đầy bồ.

Còn một số huyện miền Đông như Quảng Hòa, Trùng Khánh, Hạ Lang, vào ngày 30 Tết, các gia đình trong bản làng lại chọn khúc củi to, dài nhưng chưa khô hẳn cho vào bếp để duy trì được ngọn lửa không bị tắt trong mấy ngày Tết. Nếu khúc củi to, dài đó trong mấy ngày Tết cháy đượm hồng suốt thì báo hiệu gia đình đó có một năm suôn sẻ, thuận lợi, may mắn, làm gì cũng đem lại kết quả như ý; còn khúc củi đến nửa chừng mà tắt cũng là báo hiệu một năm không được tốt.

Trong nhịp chảy hối hả của cuộc sống hiện đại ngày nay, trong một số gia đình không còn có sự chuyển giao, tiếp nối gìn giữ “pỏ phầy” nữa, không gian sống ngày càng bị thu hẹp. Bên cạnh đó, ngày nay hầu như các gia đình sử dụng những loại bếp hiện đại và tiện dụng hơn như: bếp ga, bếp điện, bếp lò, bếp than… Do vậy, việc gìn giữ “pỏ phầy” gần như đã bị mai một. Chỉ còn một số ít gia đình còn lưu giữ không gian truyền thống ấy trong dịp đón năm mới. Để mỗi năm Tết đến, Xuân về con cháu trong gia đình tụ họp đông đủ và lại được cùng nhau quây quần bên bếp lửa, bên “Pỏ Phầy” để nghe ông bà, cha mẹ kể về những câu chuyện thuở trước. Các thành viên trong gia đình cảm thấy ấm áp bên ánh than rực hồng và những làn khói quện lan tỏa ra từ “pỏ phầy”.

Giá xe Honda SH ‘tuột dốc‘, Honda SH Mode đổi chiều giảm sâu tới gần chục triệu đón Tết Nguyên đán
“Phố trong làng“ sắp kết thúc, phim nối sóng có gì đặc biệt?
Cái kết đẹp cho người đàn ông lang thang, lưu lạc suốt 12 năm được đoàn tụ gia đình trong những ngày giáp Tết: Phút bịn rịn, tạm biệt gia đình đã cưu mang gây xúc động

Qua hình ảnh “pỏ phầy” giúp mỗi chúng ta thấy được phần nào cách ứng xử trong mỗi gia đình người Tày. Đặc biệt là cách thức tổ chức đời sống trong gia đình, qua đó góp phần làm đậm đà, phong phú thêm bản sắc văn hóa truyền thống của cộng đồng dân tộc Tày nói riêng và các dân tộc anh em khác nói chung.    

create

Triệu Thị Kiều Dung / baocaobang.vn

Nguồn: http://baocaobang.vn/Non-nuoc-Cao-Bang/Po-phay-trong-tam-thuc-nguoi-Tay-o-Cao-Bang/86093.bcb

Short URL: http://24h.tintuc.vn/viewID/1319807